00:02

1405/08/30

رصد معلم

در باب سوره انفطار

سوره انفطار هشتاد و دومین سوره در ترتیب مصحف شریف و هشتاد و دومین در ترتیب نزول است این سوره مکی است و در جزء سی ام قرآن جای دارد.

این سوره را انفطار مینامند چون در اولین آیه آن از انفطار سخن به میان آمده است و نام دیگر این سوره انفطرت است.

سوره انفطار ۱۹ آیه ۸۱ کلمه و ۳۳۳ حرف دارد. این سوره به لحاظ حجمی جزو سوره های مفصلات دارای آیات کوتاه است.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خداوند رحمتگر مهربان

 

١- إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ

چون آسمان گسسته شود

آیه از نشانه های بزرگ کیهانی و دگردیسیهای بزرگ وضعیت زیستی سخن می گوید.

هنگامی که آسمان شکافته شود؛

 

۲- وَإِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ

و چون ستارگان فروریزند

و هنگامی که ستارگان پراکنده شوند و فرو ریزند؛ گاه این تعبیرات به لفظ «انشقاق» بعمل آمده : اذ السماء انشقت هنگامی که آسمان شکافته شود (سوره انشقاق )، یا نظیر همین معنا در آیه ۱۶ حاقه نیز آمده است و انشقت السماء فهي يَوْمَئِذٍ واهية، آسمانها از هم شکافته می شوند و سست میگردند فرو میریزند و یا در آیه ۲۵ سوره فرقان همین معنا با مختصر تفاوتی منعکس است و يوم تشقق السَّماء بالغمام به خاطر بیاور روزی را که آسمان با ابرها از هم شکافته میشود.

 

۳- وَإِذَا الْبِحَارُ فَجْرَتْ

و چون آب دریاها روان و به هم راه یابند

و هنگامی که آب دریاها روان گردد تا به هم پیوسته همه یک دریا شود؛

 

۴ – وَإِذَا الْقُبُور بعثرت

و چون گورها زیر و زبر شود

در پس این رخدادها به هنگامه گشودن قبرها و خارج شدن مردگان اشاره میشود.

 

۵ – علمت نَفْسٍ مَا قَدَّمَتْ وَأَخَرَتْ

هر کس بداند که چه چیزی پیش داشته و چه چیزی را فرو گذاشته است.

آن هنگام است که هر شخصی به هر چه مقدم و مؤخر انجام داده همه را خواهد دانست. احتمالا مقصود از مقدم در قدمت عملی آن است که پیش از رفتن از دنیا برای آخرت به جای آورده است و منظور از مؤخر در اخرت آن اعمالی که پس از مرگ به او میرسد

مانند باقیات الصالحات و اعمال خیری که وصیت کرده و وقف و صدقات جاری و فرزند صالح یا کتاب علمی و سنت حسنه و مانند این امور است. همچنین است سنت سیئه و آثار سوء آن تا مدتی که تداوم دارد.

فراز علمت نفس ما قدمت و آخرت از نوعی از علم النفس سخن میگوید. «علم النفس» یا علم انسان در مورد خودش به دو گونه است یکی علم اجمالی که در همین دنیا نیز حاصل است و دیگری علم تفصیلی است علمی است که در نتیجه آگاهی از نامه اعمال خویش پیدا میکند.

در مورد این دو آگاهی اجمالی و تفصیلی بیان داشت: ينبأ الإنسان يومَئِذٍ بِمَا قَدَّمَ وَآخَرَ و در آن روز انسان را از تمام کارهایی که از پیش یا پس فرستاده آگاه میکنند انسان (۱۳) این آگاهی در قیامت ارائه میشود اما آنجا که فرمود بل الإنسان على نفسه بصيرة ولو القى معاذيره بلكه انسان خودش از وضع خود آگاه است هر چند در ظاهر برای خود عذرهایی بتراشد انسان ۱۴-۱۵)؛ مراد علم تفصیلی به آن اعمالی است که در دنیا به انجام رسانده است.

 

۶- يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ

هان ای انسان چه چیزی تو را در مورد پروردگار بخشنده ات مغرور کرد؟

آیه در پاسخ به کسانی که پیش از این تابع حق نشده اند و اتکاء به داشته های اعتباری دنیوی میکردند و یا به هر دلیل گرفتار غفلت و غرور بودند و یا اعراض از ذکر حق و عبودیت پروردگار داشتند؛ به شیوه استفهام توبیخی و در عین حال توام با نوعی از لطف و محبت برای مخاطبین بیان میدارد ای انسان چه چیز تو را نسبت به پروردگار بزرگوار و بخشنده ات مغرور کرده است؟

«غرور به معنی فریفتگی به داشته ها و جذابیتهای غیر حقیقی و علائق دنیوی است که باعث میشود انسان از یاد خدا غافل شود و معنویت و سرمایه های حقیقی سعادت خود را فراموش نماید و در نتیجه آن به انواع امراض اخلاقی و روانی مانند: عجب، تکبر، خود خواهی و …. مبتلا گردد. البته غرور هم مدرج است هر کس حدی از آن را دارد. به گفته طریحی» در مجمع البحرین غرور فریفتگی به چیزی است که ظاهری جالب و دوست داشتنی دارد ولی باطنش ناخوشایند و مجهول و تاریک است.

در این آیه میبینیم که غرور را متعلق به دو صفت ربوبیت» و «کرم خدای تعالی نمود.

این بدان منظور بوده که بفهماند علت عتاب و توبیخ چه بود و حاصلش این است که تمرد مربوب و سرگرمی و فرو رفتن در معصیت ربی که مدیر امر اوست و نعمتهای ظاهری و باطنیش هه وجود او را فرا گرفته کفرانی است که هیچ فطرت سلیمی در زشتی آن شک ندارد و بدون دغدغه مرتکبش را مستحق عقاب میداند.

 

الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ -۷

همان که تو را آفرید و استوار کرد و متعادل ساخت

پروردگار تو همان کسی که تو را آفرید و اندامت را درست و نیکو ساخت و متعادل و متناسب قرار داد؛ المیزان بیان میدارد برقراری عدالت بین اعضاء و قوای انسان یکی از موارد تدبیر الهی است.

 

۸- فِي أَي صُورَةٍ مَا شَاءَ رَكَّبَكَ

به هر صورتی که خواست وجود تو را ترکیب کرد

و بدون این که خودت دخالت داشته باشی و یا چگونگی آن را بخواهی تو را در هر نقش و صورتی که خود خواست ترکیب کرد در این خصوص فرمود: لقد خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تقويم ما انسان را به نیکوترین صورت و سیرت آفریدیم (تین (۴). « أحسن التقويم» یعنی انسانها با کمال در نفوس و اعتدال در جوارح و اعضایشان آفریده شده اند و با سخن گفتن تشخیص دادن و تدبیر امور از دیگر موجودات جدا شده اند.

 

۹- كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ

چنین نیست بلکه روز جزا را انکار دارید.

هرگز چنین رویکردها و اعمالی که همراه دارید مطابق شان انسانی و استعداد و هدف خلقت شما نیست. این پندار شما از خود هستی و خالق اشتباه است؛ آنچنان که شما می پندارید نیست در محاسبات شما رجوع به حق و حیات اخروی و توشه و بهره مندی برای حیات پس از مرگ نادیده گرفته شده و انکار کردید و خود را محروم ساختید

 

۱۰ – وَإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظِينَ

و بر شما نگهبانانی معین شده است.

اما ما از شما غافل نبودیم و بی تردید بر شما نگهبانانی گماشته شد. در این خصوص در سوره قاف بيان داشت: إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلِ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِید، آنگاه که دو فرشته) دریافت کننده از راست و از چپ مراقب نشسته اند (انسان) هیچ سخنی را به لفظ در نمی آورد مگر این که مراقبی آماده نزد او آن را ضبط می کند (ق ۱۷ – ۱۸) .

 

۱۱ – كراما كاتبين

که نویسندگانی گرامی اند

فرشتگانی به غایت بزرگوار نویسندگان اعمال شما هستند.

 

۱۲ – يَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ

آنچه را می کنید، می دانند

هر آنچه را شما به انجام می رسانید آنها میدانند.

 

١٣ – إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ

بی گمان نیکان در ناز و نعمت بهشتی اند

آنگاه بر اساس علم و عدل الهی و وزن اعمال خود به دو گروه ابرار» و «فجار» تقسیم می شوید. در این بین به یقین نیکان در نعمت فراوانی قرار دارند. در آیه نظیر فرمود: ان رحمت الله قريبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِین بی گمان رحمت خداوند جل جلاله به نیکوکاران نزدیک است (اعراف ۵۶).

 

۱۴ – وَإِنَّ الْفَجَّارَ لَفِي جَحِيمِ

و بی گمان نافرمانان در آتش دوزخند و مسلماً بزه کاران در دوزخ اند.

 

۱۵ – يَصْلَوْنَهَا يَوْمَ الدِّينِ

در روز جزا وارد آن شوند

آنان در روز جزا وارد آن میشوند و معذب خواهند بود.

 

۱۶ – وَمَا هُمْ عَنْهَا بِغَائِبِينَ

و از آن به دور و در امان نیستند

آنان هرگز از آن رهایی ندارند و هیچگاه از آن برکنار و دور نیستند.

 

۱۷ – وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمَ الدِّينِ

و چه دانی روز جزا چیست

يوم الدين یکی از اسامی روز قیامت است تو در دنیا درک درستی از عظمت و وحشت آن و رنج گرفتاران در آن روز را نمیدانی تو چه میدانی روز قیامت چیست؟

 

۱۸ – ثُمَّ مَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ

باز چه دانی که روز جزا چگونه است

برای تاکید به انکار فهم انسان از یوم الدین مجددا بیان میدارد: ثُمَّ ما أَدْرَاكَ مَا يَوْم الدین واقعا باز چه میدانی روز قیامت چیست؟

 

۱۹ – يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئًا وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ

روزی که هیچ کس اختیاری در حق هیچ کس ندارد و در چنین روز کار با خداوند است

در آن روز هیچ کس برای هیچ کس قادر بر کاری نیست یوم لا تَمْلِكُ نَفْسٍ لِنَفْسٍ شَيْئًا! و تنها حکم نافذ در آن روز داوری و فرمان خدای یکتاست وَالْأَمْرُ يَوْمَئِد لله در جای دیگر فرود: لمن الملك اليوم لله الوحد القهار در آن روز گفته میشود: امروز فرمانروایی از آن کیست؟ از آن خدای واحد قهار است (غافر (۱۶)

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جستجو کردن